Bilet Sırasını Atlayarak Giriş ile Ayasofya Rehberli Tur

Ayasofya Hakkında Her Şey

Ayasofya, İstanbul’daki en çok ziyaret edilen turistik noktalardan biridir! Muhteşem mimarisi, tarihi ve atmosferiyle sizi büyüleyecek. Ayasofya’yı keşfederken Hristiyan ve İslam tarihinin yan yana nasıl var olduğunu hissedeceksiniz!

Ayasofya’nın Tarihi

İlk Ayasofya, Artemis Tapınağı’nın kalıntıları üzerine kuzey-güney doğrultusunda; ahşap çatılı, taş duvarlı ve üç nefli bir bazilika olarak inşa edilmiştir. Bu yapı, Doğu kültürlerini ziyaret eden Bizanslı mimar ve bilim insanlarının etkisiyle yapılmıştır. 9. yüzyıla ait bir Bizans el yazmasına göre ilk Ayasofya’nın mimarının adı Efratas’tır. Günümüzde bu tapınağa ait kalıntılar bulunmasa da, Ayasofya Müzesi deposundaki Megale Ekklesia damgalarının bu ilk yapıya ait olduğu düşünülmektedir.

381 yılındaki bir ayaklanma sırasında Ayasofya’nın çatısı yanmıştır. Daha sonra 404 yılındaki isyan nedeniyle tamamen yanmıştır. II. Theodosius’un emriyle ikinci Ayasofyanın inşası 408’de başlamış ve kilise 415 yılında açılmıştır. Bu ikinci kilise 532’deki Nika İsyanı sırasında yıkılmıştır.

Bu ayaklanmadan sonra Ayasofya üçüncü ve son kez inşa edilmiştir. Bugün ayakta kalan yapı, bu üçüncü yapıdır. İnşaat süreci 532’de başlamış ve kilise 537’de açılmıştır. Kaynaklara göre açılış gününde İmparator Justinianus mabede girerek Kudüs’teki Süleyman Tapınağı’na atıfta bulunmuş ve şöyle demiştir: “Ey Süleyman! Seni geçtim!”

Roma ve Bizans Dönemi

Ayasofya, o dönemde başkent olan İstanbul’un (Konstantinopolis) Bizans İmparatorluğu için bir sembolüydü. Bu görkemli yapının bugünkü hali, İmparator I. Justinianus’un emriyle dünyanın en büyük katedrali olarak yeniden inşa edilmiştir. Kilise 6. yüzyılda tamamlanmış ve bugün hâlâ Bizans mozaikleriyle tanınmaktadır.

Algı her şeyden önemlidir ve kubbenin yapısı ziyaretçilerde gökten asılı duruyormuş gibi ilahi bir etki yaratır. Pencereler birbirine oldukça yakındır ve altın mozaiklerle süslenmiştir. Pencerelerden içeri giren ışık altın mozaiklere vurduğunda göksel bir atmosfer oluşturur.

Ayasofya birkaç on yıl boyunca Katoliklerin kontrolünde kalmış, ardından 13. yüzyılda Bizanslılar şehri geri almıştır.

Osmanlı Dönemi

Yapı, bu toprakları yöneten imparatorların yüzyıllar boyunca gerçekleştirdiği dini değişimleri yansıtır. 1453 yılında gerçekleşen Osmanlı fethi ile Ayasofya, büyük bir avize, minareler ve Mekke yönünü gösteren bir mihrap eklenerek camiye dönüştürülmüştür. Batı tarafındaki iki aynı minare muhtemelen II. Selim veya III. Murad tarafından yaptırılmış ve 1500’lü yıllarda ünlü Osmanlı baş mimarı Mimar Sinan tarafından inşa edilmiştir.

Türkiye Cumhuriyeti Dönemi

1934 yılında Türkiye Cumhuriyeti’nin Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal Atatürk yapıyı laikleştirmiş ve 1935 yılında bina ziyaretçilere açık bir müze haline getirilmiştir. Günümüzde ise yapı, İstanbul halkı ve dünyanın dört bir yanından gelen ziyaretçiler için ibadete açık bir mekân olarak hizmet vermektedir.

Ayasofya’yı camiye kim dönüştürdü?

Ayasofya’daki son Ortodoks ayini 28 Mayıs 1453’te Bizans ordusunu teşvik etmek amacıyla yapılmıştır. İmparator da dahil olmak üzere devlet adamları ve halk bu ayine katılmıştır. Bir gün sonra, öğleden sonra şehre giren Fatih Sultan Mehmet Ayasofya’ya gelmiş, atından inmiş ve bir süre yapının içinde bulunmuştur. Fatih Sultan Mehmet, Ayasofya’nın camiye çevrilmesini emretmiştir.

Osmanlı döneminde 16. ve 17. yüzyıllarda Ayasofya’ya mihrap, minber ve kürsü eklenmiştir. Caminin dış görünümündeki en önemli değişiklik ise dört minarenin eklenmesidir. Fatih Sultan Mehmet döneminde başlayan restorasyon çalışmaları sonraki padişahlar tarafından da devam ettirilmiştir. Ayasofya’daki en önemli onarımlar, Sultan Abdülmecid’in emriyle 1847-1849 yılları arasında İsviçreli Fossati Kardeşler tarafından yapılmıştır. Yapıya Osmanlı döneminde eklenen önemli bölümlerden biri de Sultan I. Mahmud tarafından 1739 yılında binanın güney kısmındaki iki sütun arasına inşa edilen kütüphanedir.

Ayasofya 1934 yılına kadar İstanbul’da cami olarak hizmet vermiştir. 9 Eylül 1934’te devletin resmi gazetesi olan Cumhuriyet gazetesi Ayasofya’nın müze olacağını duyurmuştur. 21 Kasım 1934’te giriş ücretinin 10 kuruş olması kararlaştırılmış ve karar 24 Kasım 1934’te Bakanlar Kurulu tarafından kesinleştirilmiştir. 1985 yılında Ayasofya UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne dahil edilmiştir. 2020 yılında ise yeniden cami statüsü kazanmış ve ibadete açılmıştır.

Ayasofya Hakkında Bilgiler

• Yunancada Sophia “bilgelik” anlamına gelir. İngilizcede Ayasofya Kutsal Bilgelik Kilisesi olarak da anılır.

• Kutsal Bilgelik olarak adlandırılan iki kilise daha olsa da günümüze yalnızca Ayasofya ulaşmıştır.

• Camiye dönüştürülürken sunak, çanlar, kurban kapları ve ikonostasis bir örtü ile gizlenmiştir.

• Ayasofya bir matematikçi, bir bilim insanı ve bir fizikçi tarafından tasarlanmıştır.

• Ayasofya’nın kubbesi son derece büyüktür; dünyada yalnızca Roma’daki Pantheon’un kubbesi biraz daha büyüktür.

• 1935 yılında Türkiye’nin ilk Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal Atatürk Ayasofya’nın müzeye dönüştürülmesini emretmiştir.

• Ayasofya, İstanbul’daki diğer camilere de ilham vermiştir. Bunlardan biri Sultanahmet Camii’dir.

• Ayasofya’da ibadet alanında 40 pencere bulunur ve mistik ışığın yansımasıyla ünlüdür.

• Ayasofya, Doğu Ortodoks Kilisesi için 1000 yıl boyunca önemli bir merkez olarak kabul edilmiştir.

• Ayasofya’da Hristiyan ve İslami etkiler bir arada görülebilir.

• Ayasofya kilise olduğu dönemde içeride 15 metre yüksekliğinde gümüş bir ikonostasis bulunuyordu.

• Ayasofya’nın kubbesini inşa etmek oldukça zordu. Ağırlık nedeniyle duvarlar dışa doğru eğilmeye başlayınca destekleyici duvarlar yapılmıştır.

• Sultan II. Mehmed döneminde camiye dönüştürülürken birçok Hristiyan mozaik ve fresk sıva ile kapatılmıştır.

• Ayasofya o kadar büyük ve görkemlidir ki kilometrelerce uzaktan görülebilir.

• Fatih Sultan Mehmet’in kullandığı taş gülleler Ayasofya’nın girişinde görülebilir.

• Tarihi önemi ve mimari özellikleri nedeniyle Ayasofya fay hatlarının bulunduğu bir bölgede inşa edilmiştir. Büyük bir deprem yapıya zarar verebilir. Bu nedenle yapı sürekli olarak güçlendirme çalışmalarına ihtiyaç duymaktadır.

Ayasofya Mimarisi

Devasa yapısıyla Ayasofya, Bizans mimarisi, Hristiyan mozaikleri ve İslami unsurların uyumunu sergiler. Tüm detayları ve görkemiyle Ayasofya’nın ustaları dünyaya büyüleyici bir miras bırakmıştır.

Yapı neredeyse kare gibi görünse de doğu ve batıdaki büyük yarım kubbeler çatının etkisini uzatarak yapıyı dikdörtgen gibi gösterir. Sütunlarla ayrılmış üç nef bulunur; üst kısımda galeriler yer alır ve kubbeyi taşıyan büyük mermer payandalar iki uçta yükselir. Kubbe ve sütun başlıkları yapının en dikkat çekici unsurlarıdır.

Kubbe o kadar büyüktür ki gökten asılı duruyormuş gibi görünür. Kubbenin tabanındaki pencereler birbirine çok yakındır ve kubbenin neredeyse havada duruyormuş hissini verir. Bu dar pencerelerden giren güneş ışığı altın mozaiklere çarparak bazilikada ilham verici ve kutsal bir atmosfer oluşturur.

Sütun başlıkları da görülmeye değerdir ve Ayasofya’nın mimarisini benzersiz kılar. Bu başlıklar klasik İyon düzeninin Roma kompozit başlıkları ve Bizans yorumuyla gelişmiş bir türevidir. Sepet biçimli başlıklar özellikle önemli bir el işçiliği örneğidir. Derin oyma teknikleri sayesinde taş üzerinde bitkisel süslemelerin arkasında gölgeler oluşur.

Ayrıca yapının diğer bölümlerinde de etkileyici oyma teknikleri görülebilir. Bu zarif süslemelerin yıllar boyunca nasıl bozulmadan kaldığı ise hayranlık uyandırır. Yapının yaşatılması için restorasyon ve onarım çalışmaları günümüzde de devam etmektedir.

Ayasofya Mozaikleri

Sanat tarihçileri, yapının büyüleyici mozaiklerini 8. ve 9. yüzyıllardaki ikonoklazm tartışmasının ardından mozaik sanatının durumunu anlamak için en önemli kaynaklardan biri olarak kabul eder. Ne yazık ki ikonoklazm dönemindeki tahribat nedeniyle en eski mozaikler bilinmemektedir. Ortodoksluğun yeniden kabul edilmesiyle birlikte mozaikler tekrar ortaya çıkmış ve özellikle I. Basileios ile VII. Konstantinos dönemlerinde gelişmeye devam etmiştir.

1204 yılındaki dördüncü Haçlı Seferi sırasında birçok mozaik sökülmüş veya Venedik’e götürülmüştür. 1453’te Osmanlıların İstanbul’u fethetmesi ve yapının kiliseden camiye dönüştürülmesiyle mozaikler tekrar sıva ile kapatılmıştır. Restorasyon sırasında Fossati Kardeşler mozaikleri ortaya çıkararak kayıt altına almış, ancak mozaikler 1931’de Thomas Whittemore’un başlattığı restorasyon programına kadar kapalı kalmıştır.

En ünlü mozaiklerden biri Ayasofya’daki İmparatorluk Kapısı Mozaiğidir. Bu kapı yalnızca imparatorlara aitti ve kilisenin en görkemli girişlerinden biriydi. Mozaiğe göre İmparator VI. Leo, başının üzerinde bir hale ile İsa’ya saygı gösterisinde bulunur. İsa mücevherlerle süslü bir tahtta oturur; sağ eliyle imparatoru kutsar, sol elinde ise “Barış sizinle olsun. Ben dünyanın ışığıyım.” yazılı bir kitap tutar. İsa’nın iki yanında yuvarlak madalyonlar içinde figürler yer alır: biri Meryem Ana, diğeri ise Başmelek Cebrail’dir. Bu sahne, imparatorun ve halkının ilahi güç tarafından kutsandığını simgeler.

Ayasofya’nın içinde neler var?

Ayasofya’da kubbeden zemine ve duvarlara kadar görülecek çok şey vardır. İçeride sütunlar, kapılar, mermerler ve MÖ 5. yüzyıla kadar uzanan farklı medeniyetlerden getirilen birçok eser bulunur.

Mozaikler büyüleyicidir ve yapı o kadar büyüktür ki insan kendini çok küçük hisseder. Devasa ahşap kapı, yalnızca imparator ve ailesinin kullanabildiği İmparatorluk Kapısı’dır. Rivayete göre bu kapı Nuh’un Gemisi’nin ahşabından yapılmıştır.

Mozaikler Bizans döneminin önemli temsilcileridir. Camiye dönüştürüldükten sonra mozaikler sıva ile kapatılmıştır. Bu sayede altın detaylarıyla günümüze kadar oldukça iyi korunmuştur. Ünlü mozaiklerden biri İmparator VI. Leo’nun diz çökmüş şekilde İsa’nın önünde tasvir edildiği sahnedir. Bir diğerinde ise kucağında bebek İsa ile Meryem Ana yer alır. Kubbenin dört köşesinde, kubbeyi taşıyan pandantiflerde 4 serafim (altı kanatlı melek) mozaiği bulunur.

Üst galeride ayrıca toplantı odalarına giriş çıkış için kullanılan bir mermer kapı vardır. Üst katta Sultan I. Mahmud’un emriyle yaptırılmış bir kütüphane bulunur. Dikdörtgen planlı bu odanın duvarlarının yarısı mermer, üst kısmı ise İznik çinileriyle kaplıdır. Doğu duvarında Sultan I. Mahmud’un “Osmanlı tuğrası”nın en güzel örneklerinden biri yer alır.

Ayasofya’nın müze bölümünde Osmanlı sultanlarının ve aile üyelerinin türbeleri de görülebilir. İlk olarak Pagan inançlara, ardından Hristiyan Ortodoksluğa ve son olarak İslam’a ev sahipliği yapan Ayasofya, insanlık tarihindeki inanç mirası açısından benzersiz bir yere sahiptir.

Ayasofya’yı daha da gizemli kılan bazı efsaneler de vardır. Rivayete göre yer altı tünelleri Ayasofya’yı Prens Adaları’na bağlamaktadır. Bunun ne kadar doğru olduğu bilinmez; ancak Ayasofya’da keşfedilecek çok daha fazla şey sizi bekliyor.

Küçük Ayasofya nedir?

Küçük Ayasofya, Sultanahmet Camii’ne yakın bir konumda bulunan ve Bizans döneminde İmparator Justinianus tarafından inşa edilen bir kilisedir. Büyük Ayasofya’ya benzer mimari detaylara sahiptir.

Osmanlı döneminde camiye dönüştürüldüğünde bugünkü adını almıştır. Osmanlı süsleme tarzı iç mekân tasarımını önemli ölçüde değiştirmiştir. Kubbedeki Bizans figürleri ve altın mozaikler artık bulunmasa da 6. yüzyıldan kalma bazı unsurlar hâlâ görülebilir; örneğin Bizans sütun başlıkları ve düzensiz sekizgen plan. Yine de Küçük Ayasofya’da Osmanlı ve Bizans mimarisinin harmanını keyifle deneyimleyebilirsiniz.