Водена тура во Аја Софија со влез без чекање на ред за билети

Сè за Hagia Sophia

Hagia Sophia е една од најпосетуваните атракции во Истанбул! Ќе ве воодушеви со својата величествена архитектура, историја и атмосфера. Додека ја откривате Hagia Sophia, ќе почувствувате како христијанската и исламската историја стојат една покрај друга!

Историја на Hagia Sophia

Првата Hagia Sophia била изградена како базилика со дрвен покрив, камени ѕидови и три кораба, на урнатините на Храмот на Артемида во насока север-југ, под влијание на византиските архитекти и научници кои ги посетувале источните култури. Според византиски ракопис од 9 век, архитектот на првата Hagia Sophia се викал Ефратас. Иако денес нема остатоци од овој храм, се смета дека печатите на Megale Ekklesia во магацинот на Музејот Hagia Sophia му припаѓаат на овој прв храм.

Покривот на Hagia Sophia изгорел за време на востание во 381 година. Подоцна, поради бунтот во 404 година, бил целосно уништен од пожар. По наредба на Теодосиј II, изградбата на втората Hagia Sophia започнала во 408 година, а црквата била отворена во 415 година. Оваа втора црква била уништена за време на Ника бунтот во 532 година.

По ова востание, Hagia Sophia била изградена по трет и последен пат. Оваа градба, која опстанала до денес, е третата структура. Изградбата започнала во 532 година, а црквата била отворена во 537 година. Според изворите, на денот на отворањето на Hagia Sophia, императорот Јустинијан влегол во храмот и, повикувајќи се на храмот на Соломон во Ерусалим, рекол: „О, Соломоне! Те надминав!“

Римски и византиски период

Hagia Sophia била симбол на Византија во време кога Истанбул (Константинопол) бил главен град. Денешниот облик на ова величествено место бил повторно изграден по наредба на императорот Јустинијан I, како најголемата катедрала во светот. Црквата била завршена во 6 век, иако било вистински сон да се доживее нејзиното отворање. Денес таа сè уште е позната по своите византиски мозаици.

Перцепцијата е повеќе од сè, а структурата на куполата создава божествен впечаток кај посетителите – како да виси од небото. Прозорците се многу блиску еден до друг и се украсени со златни мозаици. Кога светлината влегува низ прозорците и паѓа врз златните мозаици, создава духовна атмосфера како од небото.

Неколку децении Hagia Sophia била под контрола на католиците, сè додека Византијците повторно не го презеле градот во 13 век.

Османлиски период

Објектот ги одразува сите верски промени низ вековите направени од императорите што владееле со овие земји. Во 1453 година, со османлиското освојување, Hagia Sophia станала џамија со додавање на голем лустер, минаре и михраб што го покажува правецот кон Мека. Двете идентични минариња на западната страна најверојатно биле нарачани од Селим II или Мурат III и изградени од прочуениот османлиски дворски архитект Синан во 1500‑тите години.

Ера на Турската Република

Во 1934 година, претседателот на Турската Република, Мустафа Кемал Ататурк, ја секуларизирал зградата и во 1935 таа била претворена во музеј за посетители. Денес зградата им служи на жителите на Истанбул и на посетителите од целиот свет како место за молитва.

Кој ја претвори Hagia Sophia во џамија?

Последниот православен ритуал во Hagia Sophia се одржал на 28 мај 1453 година за да ја охрабри византиската војска. Државници и народот, вклучително и императорот, присуствувале на оваа служба. Еден ден подоцна, Фатих Султан Мехмет, кој влегол во градот попладнето, дошол во Hagia Sophia, се симнал од коњот и накратко влегол во храмот. Фатих Султан Мехмет наредил Hagia Sophia да се претвори во џамија.

За време на османлискиот период, во 16 и 17 век, во Hagia Sophia биле додадени михраб, минбер и говорница. Најважната промена во надворешноста на џамијата било додавањето на четири минариња. Реставрациите започнати од Фатих Султан Мехмет во Hagia Sophia во османлискиот период биле продолжени од подоцнежните султани. Најзначајните поправки биле направени од швајцарските браќа Фосати меѓу 1847‑1849 година по наредба на султан Абдулмецид. Еден од најважните османлиски додатоци во структурата била библиотеката, изградена од султан Махмуд I во 1739 година, меѓу двата столба во јужниот дел на зградата.

Hagia Sophia служела како џамија во Истанбул до 1934 година. На 9 септември 1934 година, официјалниот државен весник Cumhuriyet објавил дека Hagia Sophia ќе стане музеј. На 21 ноември 1934 било утврдено дека влезницата ќе чини 10 куруши, а одлуката била финализирана на 24 ноември 1934 од страна на кабинетот. Во 1985 година Hagia Sophia била вклучена во листата на светско наследство на UNESCO. Во 2020 година повторно станала џамија и сега е отворена за молитва.

Факти за Hagia Sophia

• На грчки, Sophia значи мудрост. На англиски Hagia Sophia се нарекува и црква на Светата Мудрост.

• Иако постоеле уште две цркви кои биле нарекувани Света Мудрост, само Hagia Sophia опстанала до денес.

• Кога била претворена во џамија, олтарот, ѕвоната, жртвените садови и иконостасот биле покриени со завеса.

• Hagia Sophia била дизајнирана од математичар, научник и физичар.

• Куполата на Hagia Sophia е огромна; во светот само Pantheon во Рим има малку поголема купола.

• Во 1935 година, првиот претседател на Турција, Мустафа Кемал Ататурк, наредил Hagia Sophia да се претвори во музеј.

• Hagia Sophia била инспирација за други џамии во Истанбул, меѓу кои и Blue Mosque.

• Hagia Sophia има 40 прозорци во просторот каде што седат верниците и е позната по мистичната светлина што се одразува таму.

• Hagia Sophia била важен центар за Источната православна црква повеќе од 1000 години.

• Hagia Sophia има христијански и исламски влијанија и функционирала како музеј.

• Кога Hagia Sophia била црква, внатре имало иконостас од сребро висок 50 стапки.

• Било многу тешко да се изгради куполата на Hagia Sophia. Поради нејзината тежина, ѕидовите почнале да се навалуваат нанадвор, па биле изградени потпорни ѕидови за зајакнување на куполата.

• Кога Hagia Sophia била претворена во џамија од султан Мехмед II, многу христијански мозаици и фрески биле покриени со малтер за да се истакнат исламските елементи.

• Hagia Sophia е толку огромна што може да се види од километри далеку.

• Камените топовски ѓулиња што ги користел Мехмед Освојувачот може да се видат на влезот на Hagia Sophia.

• Поради историското значење и архитектонските предизвици, Hagia Sophia е изградена над раседни линии. Силен земјотрес може сериозно да ја оштети структурата. Зградата има потреба од постојани поправки и зајакнување.

Архитектура на Hagia Sophia

Со својата гигантска структура, Hagia Sophia претставува хармонија на византиска архитектура, христијански мозаици и исламски елементи. Со сите свои детали и импресивност, градителите на Hagia Sophia му оставиле на светот големо мистично наследство.

Зградата може да изгледа речиси квадратна, но големите полукуполи на исток и запад го продолжуваат ефектот на покривот, правејќи ја да изгледа правоаголна. Постојат три бродови разделени со столбови со галерии над нив и големи мермерни столбови на двата краја што ја поддржуваат куполата. Куполата и капителите на столбовите се главните архитектонски елементи на објектот.

Куполата е огромна и изгледа како да виси од небото. Прозорците на нејзината основа се поставени блиску еден до друг, создавајќи визуелен впечаток дека основата на куполата е лесна и едвај го допира објектот. Кога сончевата светлина минува низ тесните прозорци и паѓа врз златните мозаици, создава инспиративна и божествена атмосфера во базиликата.

Капителите на столбовите исто така вреди да се видат бидејќи ја прават архитектурата на Hagia Sophia уникатна. Капителот е изведен од класичниот јонски ред преку варијации на римскиот композитен капител и византиската иновација. На пример, таканаречениот кошничест капител е извонредно рачно изработен. Декоративните детали ја покажуваат величественоста на техниката на резба. Каменот е длабоко дупчен, создавајќи сенки зад растителната декорација.

Импресивните техники на резба може да се видат и во други делови на зградата. Останува вистинска мистерија како овие деликатни украси останале зачувани со години. Без сомнение, реставрациите и поправките продолжуваат за да се зачува животот на оваа градба.

Мозаиците на Hagia Sophia

Историчарите на уметност ги сметаат прекрасните мозаици на објектот за главен извор на знаење за состојбата на мозаичната уметност во периодот веднаш по крајот на иконоборството во 8 и 9 век. За жал, најраните мозаици се непознати поради уништувањето за време на таканареченото иконоборство. Со повторното воспоставување на православието, мозаиците повторно се појавиле и започнале да се развиваат за време на владеењето на Василиј I и Константин VII.

Многу од прекрасните мозаици биле отстранети или пренесени во Венеција за време на четвртата крстоносна војна во 1204 година. Во 1453 година, по османлиското преземање на Истанбул (Константинопол) и преминот од црква во џамија, мозаиците повторно биле покриени со малтер за да се сокријат христијанските и православните фигури; биле додадени исламски елементи и архитектонски детали. Мозаиците биле откриени од браќата Фосати за време на реставрацијата, кои направиле копии за евиденција. Сепак, тие останале покриени до 1931 година кога започнала програма за реставрација и откривање под водство на Томас Витмор.

Најпознатиот мозаик е мозаикот на Императорската врата во Hagia Sophia. Оваа врата била наменета само за императорите и некогаш била највеличествениот влез во црквата. Мозаикот го прикажува императорот Лео VI со ореол над главата како му оддава почит на Христос, кој седи на украсен престол. Со десната рака Христос го благословува императорот, а во левата држи книга со натпис „Мир со вас. Јас сум светлината на светот“. Од двете страни на Христос се наоѓаат фигури во медалјони: Неговата мајка Марија и архангел Гаврил. Оваа сцена ја симболизира вечната моќ на императорот и неговите поданици благословени од Христос.

Што има во внатрешноста на Hagia Sophia?

Во Hagia Sophia има многу што да се види – од огромната купола до подовите и ѕидовите. Внатре има столбови, врати, мермер и разни артефакти од постари цивилизации кои датираат уште од 5 век п.н.е.

Мозаиците се прекрасни, а зградата е толку огромна што ќе се почувствувате многу мали. Масивната дрвена врата е Императорската врата преку која само императорот и неговото семејство можеле да влезат во базиликата, како што е споменато погоре. Исто така постои легенда дека вратата е направена од дрвото на Ноевата арка.

Мозаиците се одличен пример за византискиот период. По претворањето во џамија, тие биле покриени со малтер. Благодарение на тоа покривање, мозаиците и денес се во извонредна состојба со своите златни детали. Еден од познатите мозаици го прикажува императорот Лео VI како клечи пред Христос, а друг ја прикажува Дева Марија со бебето Исус во скутот. Има и 4 мозаици со серафими (ангели чувари со 6 крилја) на четирите пандативи што ја носат куполата.

Постои и мермерна врата на горната галерија што служела за влез и излез од просторијата за состаноци. На горниот кат има библиотека изградена по наредба на султан Махмуд I. Таа е правоаголна просторија, со половина ѕидови украсени со мермер, а другата половина со плочки од Изник. На источниот ѕид се наоѓа еден од најубавите примери на „Osmanlı tuğrası“ (османлиски калиграфски потпис на султаните) на султан Махмуд I.

Гробниците на османлиските султани и нивните семејства може да се видат и во музејскиот дел на Hagia Sophia. Бидејќи Hagia Sophia прифатила три различни религии – најпрво пагански верувања, потоа христијанска православна вера и конечно ислам – таа има уникатно место во историјата на човечката духовност.

Постојат и легенди што ја прават Hagia Sophia уште помистична. Според една легенда, подземни тунели ја поврзуваат Hagia Sophia со Принцовските острови. Дали има вистина во тоа, останува мистерија – можеби токму вие ќе откриете повеќе при посетата на Hagia Sophia.

Што е Little Hagia Sophia?

Little Hagia Sophia е црква лоцирана во близина на Blue Mosque и има слични архитектонски карактеристики како големата Hagia Sophia, бидејќи била изградена во византискиот период од византискиот император Јустинијан.

Името го добила за време на османлиското владеење кога била претворена во џамија. Османлискиот стил на декорација имал најголемо влијание врз нејзиниот ентериер. Денес повеќе не ги има византиските фигури или златните мозаици во куполата, но некои прекрасни елементи од 6 век сè уште се зачувани во делови од џамијата, како византиските капители на столбовите или неправилниот осумаголен план на подот. Сепак, сигурно ќе уживате во уникатната мешавина од османлиска и византиска црковно‑џамиска архитектура во Little Hagia Sophia.