تور راهنمای Hagia Sophia با ورود بدون صف بلیت

همه چیز درباره Hagia Sophia

Hagia Sophia یکی از پربازدیدترین جاذبه‌های استانبول است! معماری باشکوه، تاریخ غنی و فضای روح‌انگیز آن شما را شگفت‌زده خواهد کرد. هنگام بازدید از Hagia Sophia، می‌توانید تاریخ مسیحیت و اسلام را در کنار یکدیگر احساس کنید!

تاریخچه Hagia Sophia

اولین Hagia Sophia به‌صورت یک باسیلیکا با سقف چوبی، دیوارهای سنگی و سه شبستان ساخته شد. این بنا در جهت شمال به جنوب و بر ویرانه‌های معبد Artemis، با تأثیر از معماران و دانشمندان بیزانسی که از فرهنگ‌های شرقی دیدن کرده بودند، بنا شد. طبق یک نسخه خطی بیزانسی از قرن نهم، نام معمار نخستین Hagia Sophia افراتاس (Efratas) بوده است. اگرچه امروزه اثری از این معبد باقی نمانده، اما مهرهای Megale Ekklesia که در انبار موزه Hagia Sophia نگهداری می‌شوند، احتمالاً متعلق به همین معبد نخست هستند.

سقف Hagia Sophia در جریان شورشی در سال 381 آتش گرفت. سپس در سال 404، در پی یک شورش دیگر، بنا به‌طور کامل سوخت. به دستور تئودوسیوس دوم، ساخت دومین Hagia Sophia در سال 408 آغاز شد و کلیسا در سال 415 افتتاح گردید. این کلیسا نیز در شورش نیکا در سال 532 ویران شد.

پس از این شورش، Hagia Sophia برای سومین و آخرین بار ساخته شد. بنایی که امروز پابرجاست، همین ساختار سوم است. ساخت آن در سال 532 آغاز شد و کلیسا در سال 537 افتتاح گردید. بر اساس منابع تاریخی، در روز افتتاح Hagia Sophia، امپراتور ژوستینیان وارد معبد شد و با اشاره به معبد سلیمان در اورشلیم گفت: «ای سلیمان! من از تو پیشی گرفتم!»

دوره روم و بیزانس

Hagia Sophia نماد امپراتوری بیزانس بود؛ زمانی که استانبول (Constantinople) پایتخت این امپراتوری به‌شمار می‌رفت. شکل امروزی این بنای باشکوه به دستور امپراتور ژوستینیان اول بازسازی شد و به بزرگ‌ترین کلیسای جامع جهان تبدیل گردید. این کلیسا در قرن ششم تکمیل شد، هرچند رؤیای دیدن افتتاح آن برای بسیاری دست‌نیافتنی بود. امروزه نیز به خاطر موزاییک‌های بیزانسی خود شناخته می‌شود.

برداشت و تجربه بصری در این بنا اهمیت زیادی دارد. ساختار گنبد به‌گونه‌ای است که برای بازدیدکنندگان حالتی الهی ایجاد می‌کند؛ گویی از آسمان معلق است. پنجره‌ها بسیار نزدیک به هم قرار گرفته‌اند و با موزاییک‌های طلایی تزئین شده‌اند. هنگامی که نور از پنجره‌ها وارد شده و به موزاییک‌های طلایی می‌تابد، تصویری معنوی و آسمانی ایجاد می‌کند.

برای چند دهه، Hagia Sophia تحت کنترل کاتولیک‌ها بود تا اینکه در قرن سیزدهم بیزانسی‌ها دوباره شهر را بازپس گرفتند.

دوره عثمانی

این بنا طی قرن‌ها و با تغییر حکومت‌ها، بازتابی از تحولات مذهبی سرزمین‌های اطراف خود بوده است. در سال 1453 و پس از فتح عثمانی، Hagia Sophia به مسجد تبدیل شد و عناصر جدیدی مانند لوستر بزرگ، مناره‌ها و محراب که جهت مکه را نشان می‌دهد به آن افزوده شد. دو مناره مشابه در سمت غربی احتمالاً به دستور سلیم دوم یا مراد سوم ساخته شدند و توسط معمار مشهور دربار عثمانی، معمار سینان، در قرن شانزدهم بنا گردیدند.

دوران جمهوری ترکیه

در سال 1934، مصطفی کمال آتاتورک، رئیس‌جمهور جمهوری ترکیه، این بنا را سکولار اعلام کرد و در سال 1935 به موزه تبدیل شد تا بازدیدکنندگان بتوانند از آن دیدن کنند. امروزه این بنا دوباره به‌عنوان مکانی برای عبادت، هم برای مردم استانبول و هم برای بازدیدکنندگان از سراسر جهان مورد استفاده قرار می‌گیرد.

چه کسی Hagia Sophia را به مسجد تبدیل کرد؟

آخرین آیین ارتدوکس در Hagia Sophia در 28 مه 1453 برگزار شد تا ارتش بیزانس را تشویق کند. در این مراسم، دولتمردان و مردم از جمله امپراتور حضور داشتند. یک روز بعد، فاتح سلطان Mehmet که بعدازظهر وارد شهر شده بود، به Hagia Sophia آمد، از اسب خود پیاده شد و مدتی وارد این بنا شد. فاتح سلطان Mehmet دستور تبدیل Hagia Sophia به مسجد را صادر کرد.

در دوره عثمانی، به‌ویژه در قرن‌های شانزدهم و هفدهم، محراب، منبر و جایگاه خطبه به Hagia Sophia افزوده شد. مهم‌ترین تغییر در نمای بیرونی مسجد، افزودن چهار مناره بود. مرمت‌هایی که توسط فاتح سلطان Mehmet آغاز شده بود، در دوران سلاطین بعدی ادامه یافت. مهم‌ترین بازسازی‌های Hagia Sophia بین سال‌های 1847 تا 1849 به دستور سلطان عبدالمجید و توسط برادران سوئیسی Fossati انجام شد. یکی از مهم‌ترین افزوده‌های عثمانی به بنا، کتابخانه‌ای بود که سلطان محمود اول در سال 1739 میان دو ستون در بخش جنوبی ساختمان ساخت.

Hagia Sophia تا سال 1934 به‌عنوان مسجد در استانبول استفاده می‌شد. در 9 سپتامبر 1934، روزنامه رسمی دولت یعنی Cumhuriyet اعلام کرد که Hagia Sophia به موزه تبدیل خواهد شد. در 21 نوامبر 1934 بهای ورودی 10 قروش تعیین شد و تصمیم نهایی در 24 نوامبر 1934 توسط هیئت دولت تصویب گردید. در سال 1985، Hagia Sophia در فهرست میراث جهانی یونسکو قرار گرفت. در سال 2020، دوباره به مسجد تبدیل شد و اکنون برای نماز باز است.

حقایقی درباره Hagia Sophia

• در زبان یونانی، Sophia به معنی «خرد» است. در انگلیسی، Hagia Sophia با نام کلیسای Wisdom مقدس نیز شناخته می‌شود.

• با اینکه دو کلیسای دیگر نیز با عنوان Wisdom مقدس شناخته می‌شدند، تنها Hagia Sophia تا امروز بدون تخریب باقی مانده است.

• هنگام تبدیل شدن به مسجد، محراب کلیسا، ناقوس‌ها، ظروف قربانی و ایکونوستاسیس با پرده پوشانده شدند.

• Hagia Sophia توسط یک ریاضیدان، یک دانشمند و یک فیزیکدان طراحی شده است.

• گنبد Hagia Sophia بسیار عظیم است؛ در جهان تنها گنبد Pantheon در رم اندکی بزرگ‌تر از آن است.

• در سال 1935، نخستین رئیس‌جمهور ترکیه، مصطفی کمال آتاتورک، دستور داد Hagia Sophia به موزه تبدیل شود.

• Hagia Sophia الهام‌بخش ساخت بسیاری از مساجد استانبول بوده است؛ از جمله Blue Mosque.

• Hagia Sophia دارای 40 پنجره در بخش محل عبادت است که به انعکاس نور اسرارآمیز معروف است.

• Hagia Sophia به مدت حدود 1000 سال مکان مهمی برای کلیسای ارتدوکس شرقی بود.

• Hagia Sophia هم تأثیرات مسیحی و هم اسلامی را در خود دارد.

• زمانی که Hagia Sophia کلیسا بود، یک ایکونوستاسیس نقره‌ای 50 فوتی در داخل آن قرار داشت.

• ساخت گنبد Hagia Sophia بسیار دشوار بود. به دلیل وزن زیاد آن، دیوارها شروع به خم شدن به بیرون کردند و دیوارهای پشتیبان برای تقویت گنبد ساخته شد.

• هنگامی که Hagia Sophia توسط سلطان Mehmed II به مسجد تبدیل شد، بسیاری از موزاییک‌ها و نقاشی‌های مسیحی با گچ پوشانده شدند.

• Hagia Sophia آن‌قدر عظیم است که از فاصله‌های دور نیز دیده می‌شود.

• گلوله‌های سنگی توپ که توسط Mehmet the Conqueror استفاده می‌شدند، در ورودی Hagia Sophia قابل مشاهده هستند.

• به دلیل اهمیت تاریخی و مسائل معماری، Hagia Sophia روی گسل‌های زمین‌ساختی ساخته شده است. یک زلزله می‌تواند به ساختار آن آسیب جدی وارد کند، بنابراین بنا نیازمند تقویت و مرمت مداوم است.

معماری Hagia Sophia

Hagia Sophia با ساختار عظیم خود، هماهنگی میان معماری بیزانسی، موزاییک‌های مسیحی و عناصر اسلامی را به نمایش می‌گذارد. با تمام جزئیات و شکوه خود، سازندگان Hagia Sophia میراثی عرفانی و باشکوه برای جهان به جا گذاشته‌اند.

این ساختمان در نگاه نخست تقریباً مربعی به نظر می‌رسد، اما نیم‌گنبدهای بزرگ در شرق و غرب باعث می‌شوند سقف حالتی کشیده پیدا کند و بنا مستطیلی دیده شود. سه راهرو با ستون‌ها از هم جدا شده‌اند و در بالا گالری‌هایی قرار دارد. همچنین پایه‌های مرمری عظیمی در دو انتها برای پشتیبانی از گنبد ساخته شده‌اند. گنبد و سرستون‌ها از برجسته‌ترین عناصر ساختمان هستند.

گنبد بسیار بزرگ است و گویی از آسمان آویزان شده است. پنجره‌های پایین گنبد بسیار نزدیک به هم قرار دارند و این تصور را ایجاد می‌کنند که پایه گنبد بسیار سبک است و به‌سختی با ساختمان تماس دارد. نور خورشید از میان این پنجره‌ها وارد شده و با برخورد به موزاییک‌های طلایی، فضایی الهام‌بخش و روحانی در باسیلیکا ایجاد می‌کند.

سرستون‌ها نیز ارزش دیدن دارند و معماری Hagia Sophia را منحصربه‌فرد می‌کنند. این سرستون‌ها ترکیبی از نظم کلاسیک ایونی، گونه‌های سرمایه مرکب رومی و نوآوری بیزانسی هستند. برای نمونه، سرستون سبدی نمونه‌ای برجسته از هنر دست است. جزئیات تزئینی، شکوه فنون حجاری را نشان می‌دهد؛ سنگ‌ها عمیق تراشیده شده‌اند و سایه‌هایی در پشت نقش‌های گیاهی ایجاد می‌کنند.

علاوه بر این، تکنیک‌های خارق‌العاده حجاری در بخش‌های دیگر ساختمان نیز دیده می‌شود. این ظرافت‌ها این پرسش را ایجاد می‌کنند که چگونه چنین تزئینات حساسی در طول قرن‌ها سالم باقی مانده‌اند. بدون تردید، مرمت و بازسازی‌های مداوم نقش مهمی در حفظ این بنا داشته‌اند.

موزاییک‌های Hagia Sophia

مورخان هنر، موزاییک‌های زیبای این بنا را مهم‌ترین منبع شناخت هنر موزاییک در دوره پس از پایان مناقشه شمایل‌شکنی در قرن‌های هشتم و نهم می‌دانند. متأسفانه موزاییک‌های اولیه به دلیل تخریب‌های ناشی از شمایل‌شکنی از بین رفته‌اند. با بازگشت ارتدوکس‌ها، موزاییک‌ها دوباره ظاهر شدند و در دوران Basil I و Constantine VII توسعه یافتند.

بسیاری از موزاییک‌های زیبا در جریان جنگ صلیبی چهارم در سال 1204 برداشته شدند یا به ونیز منتقل گردیدند. در سال 1453 و پس از تسلط عثمانی بر استانبول (Constantinople) و تبدیل کلیسا به مسجد، موزاییک‌ها دوباره با گچ پوشانده شدند تا تصاویر مسیحی و ارتدوکس پنهان شوند و عناصر اسلامی جایگزین شوند. برادران Fosatti در جریان مرمت بنا این موزاییک‌ها را آشکار کردند و نسخه‌هایی از آنها تهیه نمودند. با این حال، این آثار تا سال 1931 که برنامه‌ای برای مرمت و بازیابی به رهبری Thomas Whittemore آغاز شد، همچنان پوشیده باقی ماندند.

مشهورترین موزاییک، موزاییک درِ امپراتوری در Hagia Sophia است. این در تنها برای امپراتورها استفاده می‌شد و زمانی باشکوه‌ترین ورودی کلیسا بود. در این موزاییک، امپراتور Leo VI با هاله‌ای بر سر، در حال ادای احترام به مسیح دیده می‌شود که بر تختی جواهرنشان نشسته است. مسیح با دست راست امپراتور را برکت می‌دهد و در دست چپ کتابی دارد که روی آن نوشته شده: «صلح با شما باد. من نور جهانم». در دو سوی مسیح نیز دو تصویر مدور دیده می‌شود: یکی مریم مقدس و دیگری فرشته Gabriel. این تصویر قدرت جاودانه امپراتور و رعایای او را که مورد برکت مسیح قرار گرفته‌اند نشان می‌دهد.

داخل Hagia Sophia چه چیزهایی وجود دارد؟

در Hagia Sophia از گنبد تا کف و دیوارها چیزهای زیادی برای دیدن وجود دارد. در داخل آن ستون‌ها، درها، مرمرها و آثار مختلفی از تمدن‌های پیشین که قدمتشان به قرن پنجم پیش از میلاد می‌رسد دیده می‌شود.

موزاییک‌ها بسیار شگفت‌انگیز هستند و عظمت ساختمان باعث می‌شود انسان در برابر آن کوچک به نظر برسد. درِ چوبی عظیم، همان درِ امپراتوری است که تنها امپراتور و خانواده‌اش می‌توانستند از آن وارد باسیلیکا شوند. همچنین شایعه شده است که این در از چوب کشتی نوح ساخته شده است.

موزاییک‌ها بازتابی عالی از دوران بیزانس هستند. پس از تبدیل شدن بنا به مسجد، این موزاییک‌ها با گچ پوشانده شدند. همین پوشش باعث شده موزاییک‌ها حتی امروز نیز با جزئیات طلایی خود در وضعیت بسیار خوبی باقی بمانند. یکی از موزاییک‌های مشهور، تصویر امپراتور Leo VI است که در برابر مسیح زانو زده است و دیگری تصویر مریم مقدس با نوزاد عیسی در آغوشش. همچنین چهار موزاییک سرافیم (فرشتگان نگهبان خدا با شش بال) در چهار گوشه‌ای که گنبد را نگه می‌دارند دیده می‌شود.

در گالری بالایی، یک در مرمری برای ورود و خروج به اتاق جلسات وجود دارد. در طبقه بالا نیز کتابخانه‌ای قرار دارد که به دستور سلطان Mahmut I ساخته شده است. این اتاق مستطیلی است؛ نیمی از دیوارها با مرمر تزئین شده و نیم دیگر با کاشی‌های Iznik پوشیده شده است. روی دیوار شرقی یکی از بهترین نمونه‌های «Osmanlı tuğrası» یعنی امضای خوشنویسی عثمانی متعلق به سلطان Mahmut I دیده می‌شود.

مقبره‌های سلاطین عثمانی و خانواده‌هایشان نیز در بخش موزه‌ای Hagia Sophia قابل مشاهده است. از آنجا که Hagia Sophia میزبان سه دین مختلف بوده است—ابتدا باورهای پاگانی، سپس مسیحیت ارتدوکس و در نهایت اسلام—جایگاهی منحصربه‌فرد در تاریخ معنوی بشر دارد.

افسانه‌هایی نیز وجود دارد که Hagia Sophia را رازآلودتر می‌کند. گفته می‌شود تونل‌های زیرزمینی این بنا را به Princes’ Islands متصل می‌کنند. شاید حقیقت داشته باشد یا شاید نه؛ کشف این رازها و بسیاری چیزهای دیگر در Hagia Sophia بر عهده شماست.

Little Hagia Sophia چیست؟

Little Hagia Sophia کلیسایی است که در نزدیکی Blue Mosque قرار دارد و از نظر معماری شباهت‌هایی با Hagia Sophia بزرگ دارد، زیرا در دوره بیزانس و به دستور امپراتور بیزانسی ژوستینیان ساخته شده است.

نام امروزی آن در دوره عثمانی و پس از تبدیل شدن به مسجد انتخاب شد. سبک تزئینات عثمانی بیشترین تأثیر را در تغییر طراحی داخلی آن داشته است. دیگر خبری از تصاویر بیزانسی یا موزاییک‌های طلایی در گنبد نیست، اما برخی عناصر زیبای قرن ششم همچنان در بخش‌هایی از مسجد باقی مانده‌اند؛ مانند سرستون‌های بیزانسی یا طرح کف هشت‌ضلعی نامنظم. با این حال، ترکیب معماری عثمانی و بیزانسی در Little Hagia Sophia تجربه‌ای بسیار جذاب برای بازدیدکنندگان خواهد بود.