تور راهنمای Hagia Sophia با ورود بدون صف بلیت

همه‌چیز درباره Hagia Sophia

Hagia Sophia یکی از پربازدیدترین جاذبه‌های استانبول است! این بنا شما را با معماری باشکوه، تاریخ غنی و فضای دل‌انگیزش شگفت‌زده خواهد کرد. هنگام بازدید از Hagia Sophia، تاریخ مسیحی و اسلامی را در کنار هم حس خواهید کرد!

تاریخ Hagia Sophia

اولین Hagia Sophia به‌صورت یک باسیلیکا با سقف چوبی، دیوارهای سنگی و سه شبستان، بر روی ویرانه‌های معبد آرتمیس در راستای شمالی-جنوبی و با تأثیر معماران و دانشمندان بیزانسی که از فرهنگ‌های شرقی دیدن کرده بودند، ساخته شد. بر اساس یک نسخه خطی بیزانسی از قرن نهم، نام معمار اولین Hagia Sophia اِفراتاس بوده است. هرچند امروزه اثری از این بنا باقی نمانده، اما مهرهای «Megale Ekklesia» در انبار موزه Hagia Sophia را متعلق به همین معبد نخستین می‌دانند.

سقف Hagia Sophia در جریان یک شورش در سال 381 سوخت. سپس، به‌دلیل قیام سال 404، به‌طور کامل در آتش نابود شد. به فرمان تئودوسیوس دوم، ساخت دومین Hagia Sophia در سال 408 آغاز شد و کلیسا در سال 415 گشایش یافت. این کلیسای دوم نیز در شورش نیکا در سال 532 ویران شد.

پس از این شورش، Hagia Sophia برای سومین و آخرین بار ساخته شد. این سازه که از زمان ساخت خود تا امروز پابرجا مانده، همان بنای سوم است. روند ساخت در سال 532 آغاز شد و کلیسا در سال 537 افتتاح شد. بنا بر منابع، در روز گشایش Hagia Sophia، امپراتور ژوستینین وارد معبد شد و با اشاره به معبد سلیمان در اورشلیم گفت: «ای سلیمان! از تو پیشی گرفتم!»

دوره روم و بیزانس

Hagia Sophia نمادی از امپراتوری بیزانس بود؛ زمانی که استانبول (قسطنطنیه) پایتخت آن به‌شمار می‌رفت. شکل کنونی این مکان باشکوه به فرمان امپراتور ژوستینین یکم، به‌عنوان بزرگ‌ترین کلیسای جامع جهان بازسازی شد. و این کلیسا در قرن ششم تکمیل شد، هرچند گشایش آن بیشتر شبیه یک رؤیا بود. امروز نیز همچنان به موزاییک‌های بیزانسی‌اش شهرت دارد.

ادراک از هر چیز مهم‌تر است و ساختار گنبد، احساسی الهی را به بازدیدکنندگان القا می‌کرد؛ گویی از آسمان آویزان است. پنجره‌ها بسیار نزدیک به هم قرار گرفته‌اند و با موزاییک‌های طلایی تزئین شده‌اند. با ورود نور از پنجره‌ها و تابیدن آن بر موزاییک‌های طلایی، فضایی روحانی و آسمانی پدید می‌آید.

برای چند دهه، Hagia Sophia تحت کنترل کاتولیک‌ها بود تا اینکه بیزانسی‌ها در قرن سیزدهم شهر را بازپس گرفتند.

دوره عثمانی

این بنا بازتاب‌دهنده هر دگرگونی مذهبی در طول قرن‌ها، به‌دست امپراتورانی است که بر این سرزمین‌ها فرمان می‌راندند. در 1453 و با فتح عثمانی، Hagia Sophia به مسجد تبدیل شد و یک چلچراغ بزرگ، مناره و محرابی که جهت مکه را نشان می‌دهد به آن افزوده شد. دو مناره یکسان در سمت غربی احتمالاً به دستور سلیم دوم یا مراد سوم ساخته شدند و به‌دست معمار نامدار امپراتوری عثمانی، سینان، در دهه 1500 بنا شدند.

دوران جمهوری ترکیه

در سال 1934، رئیس‌جمهور جمهوری ترکیه، مصطفی کمال آتاتورک این بنا را سکولار کرد و در سال 1935 ساختمان به موزه‌ای برای بازدیدکنندگان تبدیل شد. امروز این بنا به‌عنوان مکانی برای عبادت، در خدمت مردم استانبول و بازدیدکنندگانی از سراسر جهان است.

چه کسی Hagia Sophia را به مسجد تبدیل کرد؟

آخرین آیین ارتدوکسی در Hagia Sophia در 28 مه 1453 برگزار شد تا روحیه ارتش بیزانس تقویت شود. دولتمردان و مردم، از جمله امپراتور، در این مراسم حضور داشتند. یک روز بعد، فاتح سلطان Mehmet که عصر همان روز وارد شهر شده بود، به Hagia Sophia آمد، از اسبش پیاده شد و مدتی وارد Hagia Sophia شد. فاتح سلطان Mehmet دستور تبدیل Hagia Sophia به مسجد را صادر کرد.

در دوره عثمانی، در سده‌های 16 و 17، محراب، منبر و خطبه به Hagia Sophia افزوده شدند. مهم‌ترین تغییر در نمای بیرونی مسجد، افزودن چهار مناره بود. مرمت‌هایی که در دوره عثمانی به فرمان فاتح سلطان Mehmet در Hagia Sophia آغاز شده بود، توسط سلاطین بعدی ادامه یافت. اساسی‌ترین تعمیرات Hagia Sophia میان سال‌های 1847 تا 1849 به‌دست برادران فوتاتیِ سوئیسی و به فرمان سلطان عبدالمجید انجام شد. یکی از مهم‌ترین افزوده‌های عثمانی به این بنا، کتابخانه‌ای بود که در سال 1739 به فرمان سلطان محمود اول، میان دو ستون در بخش جنوبی ساختمان ساخته شد.

Hagia Sophia تا سال 1934 به‌عنوان مسجد در استانبول خدمت می‌کرد. در 9 سپتامبر 1934، روزنامه رسمی دولت، روزنامه جمهوری، اعلام کرد که Hagia Sophia به موزه تبدیل خواهد شد. در 21 نوامبر 1934 تعیین شد که هزینه ورودی 10 کوروش باشد و در 24 نوامبر 1934 این تصمیم از سوی کابینه نهایی شد. در سال 1985، Hagia Sophia در فهرست میراث جهانی یونسکو قرار گرفت. در سال 2020، بار دیگر به مسجد تبدیل شد و اکنون برای عبادت باز است.

حقایق Hagia Sophia

• در زبان یونانی، Sophia به معنای حکمت است. در انگلیسی، Hagia Sophia را همچنین کلیسای حکمت مقدس می‌نامند.

• با وجود آنکه دو کلیسای دیگر نیز به‌عنوان حکمت مقدس پذیرفته شده بودند، امروزه تنها Hagia Sophia به‌دلیل ویران نشدن، باقی مانده است.

• هنگام تبدیل شدن به مسجد، محراب، ناقوس‌ها، ظروف قربانی و آیکون‌استاس با پرده‌ای پوشانده شدند.

• Hagia Sophia توسط یک ریاضی‌دان، یک دانشمند و یک فیزیک‌دان طراحی شد.

• گنبد Hagia Sophia بسیار بزرگ است؛ در جهان، فقط پانتئونِ رم گنبدی اندکی بزرگ‌تر از آن دارد.

• در سال 1935، نخستین رئیس‌جمهور ترکیه، مصطفی کمال آتاتورک، دستور داد Hagia Sophia به موزه تبدیل شود.

• Hagia Sophia الهام‌بخش دیگر مساجد استانبول نیز بوده است. یکی از آن‌ها Blue Mosque است.

• Hagia Sophia در محل نشستن نمازگزاران 40 پنجره دارد و به‌خاطر بازتاب نور رازآمیز، مکانی مشهور به‌شمار می‌رود.

• Hagia Sophia برای 1000 سال به‌عنوان مکانی مهم برای کلیسای ارتدوکس شرقی پذیرفته شده بود.

• Hagia Sophia هم تأثیرات مسیحی و اسلامی را در خود دارد و به‌عنوان موزه نیز شناخته می‌شود.

• زمانی که Hagia Sophia کلیسا بود، یک آیکون‌استاس نقره‌ای به ارتفاع 50 فوت در داخل آن تزئین شده بود.

• ساخت گنبد Hagia Sophia بسیار دشوار بود. به‌دلیل وزن آن، دیوارها شروع به خم شدن به بیرون کردند و برای تقویت گنبد، دیوارهای پشتیبان ساخته شد.

• هنگامی که Hagia Sophia به دستور سلطان Mehmed II به مسجد تبدیل شد، بسیاری از موزاییک‌ها و نقاشی‌های دیواری مسیحی برای برجسته‌سازی چهره‌های اسلامی با گچ پوشانده شدند.

• Hagia Sophia آن‌قدر بزرگ و عظیم است که از کیلومترها دورتر نیز دیده می‌شود.

• گلوله‌های سنگی توپ که توسط محمد فاتح استفاده شده بودند، در ورودی Hagia Sophia دیده می‌شوند.

• به‌دلیل اهمیت تاریخی و مسائل معماری، Hagia Sophia بر روی خطوط گسل ساخته شده است. یک زلزله می‌تواند این سازه را ویران کند. بنا نیاز به مرمت و تقویت دارد.

معماری Hagia Sophia

Hagia Sophia با ساختار عظیم خود، هماهنگی معماری بیزانسی، موزاییک‌های مسیحی و عناصر اسلامی را به نمایش می‌گذارد. با همه جزئیات و شکوهش، سازندگان Hagia Sophia میراثی رازآلود و بزرگ برای جهان به جا گذاشتند.

این بنا ممکن است تقریباً مربع به نظر برسد، اما نیم‌گنبدهای بزرگ در شرق و غرب، اثر سقف را امتداد می‌دهند و آن را مستطیلی جلوه می‌دهند. سه راهرو با ستون‌ها از هم جدا شده‌اند و در بالا گالری‌هایی دارند؛ همچنین دو جرز بزرگ مرمری در دو انتها بالا می‌روند تا گنبد را پشتیبانی کنند. گنبد و سرستون‌ها از مهم‌ترین بخش‌های بنا هستند.

گنبد بسیار عظیم است، گویی از آسمان آویزان شده است. پنجره‌های پایین گنبد با فاصله‌ای اندک از هم قرار دارند و به‌صورت بصری نشان می‌دهند که پایه گنبد سبک و کم‌اهمیت است و به‌سختی با خود بنا تماس دارد. این پنجره‌ها آن‌قدر باریک‌اند که نور خورشید را بر موزاییک‌های طلایی می‌تابانند و فضایی الهام‌بخش و الهی در باسیلیکا پدید می‌آورند.

سرستون‌ها نیز دیدنی‌اند و همین‌ها معماری Hagia Sophia را منحصربه‌فرد می‌کنند. این سرستون‌ها برگرفته از شیوه کلاسیک ایونیک، با تغییرات سرستون مرکب رومی و ابتکار بیزانسی هستند. برای نمونه، سرستون سبدی نمونه‌ای مهم از هنر دست است. جزئیات تزئینی، شکوه شیوه حجاری را نشان می‌دهد. سنگ به‌طور عمیق تراش خورده و در پسِ تزئینات گیاهی سایه ایجاد کرده است.

علاوه بر این، شگفتیِ شیوه‌های حجاری را می‌توان در بخش‌های دیگر بنا نیز دید. این پرسش نیز پیش می‌آید که چگونه این جزئیات ظریفِ تزئینی سال‌ها دست‌نخورده باقی مانده‌اند. بی‌تردید، بازسازی‌ها و تعمیرات همچنان ادامه دارد تا این بنا زنده بماند.

موزاییک‌های Hagia Sophia

مورخان هنر، موزاییک‌های زیبای این بنا را منبع اصلی شناخت درباره وضعیت هنر موزاییک در دوره‌ای اندکی پس از پایان مناقشه شمایل‌شکنی در قرن‌های 8 و 9 می‌دانند. متأسفانه، قدیمی‌ترین موزاییک‌ها به‌دلیل ویرانیِ ناشی از آنچه شمایل‌شکنی نامیده می‌شود، ناشناخته مانده‌اند. با بازگشت ارتدوکسی، موزاییک‌ها بار دیگر دیده شدند و به‌عنوان آغاز چهره‌های شناخته‌شده در بنا شناخته شدند و در دوران باسیلیوس یکم و کنستانتین هفتم نیز رونق گرفتند.

بسیاری از موزاییک‌های زیبا در جریان جنگ صلیبی چهارم در سال 1204 برداشته شدند یا به ونیز منتقل شدند. در سال 1453، پس از تسلط عثمانی بر استانبول (قسطنطنیه) و تبدیل کلیسا به مسجد، موزاییک‌ها بار دیگر پوشانده و گچ‌کاری شدند تا چهره‌های مسیحی و ارتدوکسی پنهان بمانند؛ در عوض، چهره‌ها و عناصر معماری اسلامی جایگزین شدند. در جریان مرمت، برادران فوتاتی موزاییک‌ها را آشکار کردند و برای ثبت، از آن‌ها نسخه‌برداری نمودند. با این حال، تا سال 1931، زمانی که برنامه مرمت و احیا به رهبری توماس ویت‌مور آغاز شد، همچنان پوشیده مانده بودند.

مشهورترین موزاییک، موزاییک درِ امپراتوری در Hagia Sophia است. این در تنها به امپراتوران تعلق داشت و زمانی باشکوه‌ترین ورودی کلیسا به‌شمار می‌رفت. این موزاییک امپراتور لئو ششم را با هاله‌ای بر فراز سر، در حال انجام پروسکینسیس - نشانه احترام - در برابر مسیحی که بر تختی جواهرنشان نشسته است، نشان می‌دهد. مسیح با دست راست خود امپراتور را برکت می‌دهد و با دست چپ کتابی را نگه داشته که روی آن نوشته شده است: «صلح با تو باد. من نور جهانم.» در دو سوی مسیح، پیکره‌هایی در مدالون‌ها دیده می‌شوند. یکی مریم مادر او و دیگری فرشته مقرب جبرئیل است. این تصویر برای نشان دادن قدرت جاودانه امپراتور و رعایایش که به‌دست مسیح برکت یافته‌اند، طراحی شده است.

داخل Hagia Sophia چه چیزهایی وجود دارد؟

در Hagia Sophia از گنبد اصلی تا کف‌ها و دیوارها، دیدنی‌های فراوانی وجود دارد. در داخل Hagia Sophia، ستون‌ها، درها، مرمر و دیگر آثار به‌جامانده از تمدن‌های پیشین که به قرن پنجم پیش از میلاد بازمی‌گردند، دیده می‌شود.

موزاییک‌ها شگفت‌انگیزند و این بنا آن‌قدر عظیم است که شما را بسیار کوچک احساس می‌کنید. در چوبی بزرگ همان درِ امپراتوری است که تنها امپراتور و خانواده‌اش می‌توانستند از آن وارد باسیلیکا شوند؛ همان‌طور که پیش‌تر گفته شد. گفته می‌شود این در از چوب کشتی نوح ساخته شده است.

موزاییک‌ها نمایش‌هایی عالی از دوره بیزانس هستند. پس از تبدیل به مسجد، موزاییک‌ها پوشانده و گچ‌کاری شدند. به لطف این پوشش، موزاییک‌ها حتی امروز نیز با جزئیات طلایی در وضعیت فوق‌العاده‌ای قرار دارند. یکی از موزاییک‌های مشهور، امپراتور لئو ششم را نشان می‌دهد که در برابر مسیح زانو زده و دیگری مریم مقدس را با نوزاد عیسی در آغوش نشان می‌دهد. بر چهار گوشواره‌ای که گنبد را نگه می‌دارند، 4 موزاییک سرافیم (فرشتگان نگهبان خدا با 6 بال) دیده می‌شود.

همچنین یک درِ مرمری در گالری فوقانی برای ورود و خروج به نشست‌های اتاق وجود دارد. در طبقه بالا، کتابخانه‌ای به فرمان سلطان محمود اول ساخته شده است. این فضا اتاقی مستطیل‌شکل است؛ نیمی از دیوارها با مرمر تزئین شده و نیمه دیگر با کاشی‌های ایزنیک پوشیده شده است. دیوار شرقی، زیباترین نمونه «Osmanlı tuğrası» (امضای خوشنویسانه عثمانی برای سلاطین) متعلق به سلطان محمود اول را به نمایش می‌گذارد.

آرامگاه‌های سلاطین عثمانی و خانواده‌شان را نیز می‌توان در بخش موزه Hagia Sophia دید. از آنجا که Hagia Sophia سه دین متفاوت را پذیرا بوده است، یعنی ابتدا باورهای دینی بت‌پرستانه، سپس ارتدوکسی مسیحی و در نهایت اسلام؛ Hagia Sophia جایگاهی یگانه در تاریخ ایمان بشر دارد.

شایعات دیگری نیز وجود دارد که به رازآلودتر شدن Hagia Sophia کمک می‌کنند. افسانه می‌گوید تونل‌های زیرزمینی Hagia Sophia را به جزایر پرنس متصل می‌کنند. هیچ‌کس نمی‌داند این موضوع تا چه اندازه حقیقت دارد، اما کشف این راز و بسیار چیزهای دیگر در Hagia Sophia بر عهده شماست.

Little Hagia Sophia چیست؟

Little Hagia Sophia کلیسایی است که نزدیک Blue Mosque قرار دارد و از جزئیات معماری مشابه Hagia Sophia بزرگ بهره می‌برد، زیرا در دوره بیزانس و به‌دست امپراتور بیزانسی ژوستینین ساخته شده است.

نام آن پس از حاکمیت عثمانی و زمانی که به مسجد تبدیل شد، بر آن نهاده شد. سبک تزئینات عثمانی مهم‌ترین عاملی است که طراحی داخلی آن را دگرگون کرده است. دیگر چهره‌های بیزانسی یا موزاییک‌های طلایی گنبد در آن دیده نمی‌شود، اما برخی عناصر زیبا از قرن ششم در بخش‌هایی از مسجد باقی مانده‌اند؛ مانند سرستون بیزانسی یا نقشه نامنظم هشت‌ضلعی کف. با این حال، بی‌تردید از ترکیب کلیسای/مسجد عثمانی-بیزانسی در Little Hagia Sophia لذت خواهید برد.